Dirck Volkertszoon Coornhert

Dirck Volkertszoon Coornhert

Dirck Volkertszoon Coornhert werd in 1522 geboren in in Amsterdam. Na het maken van een reis door Spanje en Italië ging hij in Haarlem wonen in de St. Jansstraat. Zijn ouders waren het niet eens met zijn keuze van huwelijkspartner en onterfden hem daarom. Hij voorzag vele jaren in zijn levensonderhoud als etser en graveur. Hij maakte zeer verdienstelijke prenten en de beroemde Hendrick Goltzius was zijn leerling. Hij kon ook schermen, fluit- en luit spelen, en dichten (hij wordt ook wel genoemd als dichter van het Wilhelmus). Hij was een toneelschrijver en leerde op latere leeftijd Latijn, om de kerkvaders in die taal te kunnen lezen. Ook vertaalde hij de Odyssee (oorspronkelijk in het Grieks) uit het Latijn.

Zijn gedachtegoed

Later werd hij notaris en in 1564 secretaris van het College van Burgemeesters van Haarlem. In die functie leerde hij Prins Willem van Oranje kennen, die de opstand tegen Filips II leidde. Dit maakte hem tot een verdacht man. Na de Beeldenstorm werd hij voor de Raad van Beroerte gedaagd en tot eind 1567 in de Gevangenpoort in Den Haag opgesloten. In 1568 vluchtte hij naar Duitsland, vanwaar hij pas in 1573 weer terugkeerde. Na drie maanden de functie van secretaris van de Staten van Holland te hebben bekleed, moest hij opnieuw vluchten naar Duitsland. Daar verbleef hij 10 jaar in ballingschap, voordat hij weer terugkeerde naar Haarlem. Hier is hij vervolgens een aantal jaren als notaris werkzaam geweest.

Zijn vele geschriften op het terrein van theologie, moraal, strafstelsel en staatsinrichting zijn in het Nederlands in plaats van in het gangbare Latijn gesteld. Hij heeft op die wijze veel bijgedragen aan de verrijking en verbetering van de Nederlandse taal. Hij werd daardoor echter minder internationaal bekend dan bijvoorbeeld Erasmus met wie hij kan wedijveren in belangrijkheid.

Dirck Volkertszoon Coornhert kan worden gezien als een (religieus-)humanist, belangrijk, zij het wat ondergewaardeerd, veelzijdig, verlicht en verdraagzaam renaissance-denker en publicist op vele terreinen. Hij kon de enorme hoeveelheid belangwekkende publicaties (boeken, pamfletten, andere geschreven werken, correspondenties), alles op basis van gedegen studies, aan door stipt van 's morgens vier uur tot 's avonds tien uur te werken. Slapen vond hij slechts een noodzakelijk kwaad.

Hij was van huis uit katholiek maar ageerde fel tegen praktijken van kettervervolgingen. Hij is enkele keren op de vlucht geweest wegens zijn anti-Katholieke gezindheid. Ook werd hij verbannen door calvinistische stadsbestuurders en predikanten. Op het eind van zijn leven is hij van Delft naar Gouda gevlucht. Hier was toen een meer liberale overheid, met als gevolg drukkersvrijheid en een zeer vrijzinnige prediking vanaf de kansel van de St.-Janskerk. De Goudse boekdrukker Jasper Tournay was mogelijk de aanleiding voor zijn keuze voor Gouda. Deze had namelijk al een paar van zijn werken voor hem gedrukt. Tijdens zijn verblijf in Gouda zou deze drukker mogelijk al zijn boeken voor hem hebben gedrukt en uitgegeven.Coornhert had invloed op Willem van Oranje met wie hij een goed contact onderhield inzake gedachten over religieuze verdraagzaamheid en godsdienstvrijheid.

Overlijden

Dirck Volkertszoon Coornhert overleed in Gouda op 29 oktober 1590. Op de zijgevel van het stadhuis van Gouda hangt een plaquette ter nagedachtenis. Coornhert werd begraven in de Grote of Sint-Janskerk te Gouda.

Naamgeving van onze school

Op 23 juli 1947 hernoemde de gemeenteraad van Gouda het Stedelijk Gymnasium naar Coornhert. Er werden feitelijk niet veel woorden aan gewijd.  Opvallend genoeg ook nauwelijks aan het gedachtengoed van Coornhert. Vooral zijn bijdragen aan de Nederlandse taal worden geroemd.

Het raadsvoorstel en het besluit zijn in te zien in de archieven.

Het levensverhaal van Coornhert in een filmpje van de NPO